Ảnh bị vỡ, vỡ hạt, vỡ pixel: nguyên nhân và cách khắc phục

Ảnh bị vỡ là gì: ô vuông, loang JPEG hay hạt nhiễu

Ảnh bị vỡ là ảnh mà các điểm ảnh lộ thành ô vuông hoặc răng cưa, vì số điểm không đủ cho cỡ bạn đang xem. Ảnh vỡ hạt là những ô vuông mờ lộ rõ khi phóng ảnh quá mức, theo trang hướng dẫn của Adobe. Trên thực tế có ba lỗi khác nhau cùng bị gọi là vỡ, nên trước khi sửa phải biết ảnh của mình thuộc loại nào.

Vỡ ô vuông, răng cưa: điểm ảnh bị phóng to

Vỡ ô vuông xảy ra khi ảnh có ít điểm ảnh hơn chỗ cần hiển thị, nên mỗi điểm bị kéo thành một ô to. Ảnh rộng 600 điểm mà phải phủ kín màn hình rộng 2.400 điểm thì mỗi điểm bị kéo thành khối 4×4, đường chéo và đường cong thành bậc thang.

Cùng một ảnh nhỏ, có nơi bạn thấy nhòe, có nơi thấy ô vuông, vì trình xem tự chọn cách phóng: chế độ pixelated giữ từng điểm thành ô vuông rõ ràng, còn chế độ mặc định tùy trình duyệt, theo tài liệu về thuộc tính image-rendering của MDN (tiếng Anh). Đừng kết luận tệp hỏng chỉ vì nhìn trong một ứng dụng.

Ô vuông loang quanh mép do nén JPEG

Ô loang do nén xuất hiện khi JPEG bỏ bớt dữ liệu quá tay, và nó nằm ở mép chứ không phủ cả ảnh. JPEG là kiểu nén có tổn hao: ảnh được chia thành các khối 8×8 điểm ảnh, mỗi khối bị bỏ bớt dữ liệu, theo Wikipedia về JPEG (tiếng Anh). Nén mạnh thì ranh giới giữa các khối lộ ra, kèm nhiễu quanh các mép tương phản như nét chữ, mép tóc, đường cong.

Nhiễu hạt khác vỡ ô vuông thế nào

Nhiễu hạt là chấm lấm tấm ngẫu nhiên, không đều như ô vuông, và nó được sửa bằng khử nhiễu chứ không phải bằng phóng ảnh. Nhiễu có hai dạng: nhiễu độ sáng trông như đốm đen trắng, nhiễu màu trông như các chấm màu, theo hướng dẫn về nhiễu của Adobe (tiếng Anh).

Ảnh nhòe thành vệt hoặc mờ đều là lỗi thứ tư, không nằm trong ba lỗi trên. Nếu ảnh của bạn thuộc loại đó, xem 9 nguyên nhân khiến ảnh bị mờ.

Nguyên nhân ảnh bị vỡ

Ảnh bị vỡ do năm nguyên nhân thường gặp: ảnh quá nhỏ bị phóng, ảnh bị nén, zoom số, chụp lại màn hình và thiếu sáng. Bốn nguyên nhân đầu gây ô vuông hoặc loang, nguyên nhân cuối gây hạt.

Ảnh quá nhỏ bị phóng hoặc cắt

Ảnh nhỏ bị phóng là nguyên nhân đầu tiên cần kiểm, vì ảnh càng ít điểm ảnh thì càng nhanh lộ ô vuông. Nhiều hình tải từ web và mạng xã hội có dung lượng nhỏ, kích thước thấp, theo Adobe. Ảnh đại diện lấy làm ảnh bìa, ảnh tải từ web đem in khổ lớn, khuôn mặt cắt từ ảnh nhóm rồi phóng ra: cả ba có rất ít điểm ảnh ngay từ đầu. Phóng gấp 4 lần mỗi chiều thì cần số điểm ảnh gấp 16 lần, mà ảnh gốc không có sẵn.

Ảnh bị nén khi đăng Facebook, gửi Zalo

Facebook và các ứng dụng chat nén ảnh khi bạn đăng hoặc gửi, nên ảnh nhận về thường nhỏ và loang hơn ảnh gốc. Hệ thống thường nén ảnh để giảm kích thước tệp, và ảnh đã nén hay bị vỡ khi bạn phóng to về sau, theo Adobe. Bạn gặp lỗi này ở ảnh tải từ bài đăng Facebook, ảnh nhận qua Zalo hoặc Messenger, ảnh chuyền qua nhiều ứng dụng rồi mới lưu lại, vì mỗi lượt có thể nén thêm.

Zoom số khi chụp

Zoom số chỉ cắt phần giữa khung hình rồi phóng lên, nên nó không thêm chi tiết mà còn làm lộ ô vuông. Zoom quang dùng ống kính để kéo cảnh lại gần. Zoom số 2 lần chỉ lấy phần giữa, bằng khoảng một phần tư diện tích khung hình, rồi phóng lại cho đủ cỡ. Chụp sân khấu, chụp con vật ở xa hay chụp bảng hiệu bên kia đường bằng zoom số, rồi cắt thêm, là cách dễ ra ảnh vỡ nhất.

Chụp lại màn hình

Ảnh chụp màn hình chỉ có số điểm ảnh bằng màn hình lúc bạn bấm chụp, nên nó nhỏ hơn ảnh gốc và dễ vỡ khi phóng. Ảnh gốc 4.000 điểm bề ngang mà bạn chụp lúc nó đang hiện vừa khung điện thoại thì ảnh chụp ra chỉ giữ số điểm của màn hình. Chụp màn hình khi đang zoom ảnh thì tệ hơn nữa, vì bạn lưu lại đúng cái đã bị phóng.

Thiếu sáng, ISO cao

Thiếu sáng là nguyên nhân của hạt nhiễu chứ không phải của ô vuông. Nhiễu đến từ ánh sáng kém, ISO cao, phơi sáng lâu và nhiệt độ máy, theo hướng dẫn về nhiễu của Adobe. ISO là độ nhạy sáng của cảm biến: trong chỗ tối, máy đẩy ISO lên cho ảnh đủ sáng, và cái giá là hạt. Quán cà phê buổi tối, sân khấu, đường phố ban đêm đều dễ ra loại ảnh này.

Cách sửa ảnh bị vỡ theo từng nguyên nhân

Cách sửa đúng là chọn việc theo nguyên nhân: ảnh nhỏ thì tăng kích thước, ảnh nén thì xin bản gốc rồi mới giảm mảng vỡ, ảnh zoom số hoặc chụp màn hình thì tìm lại tệp gốc, ảnh nhiễu thì khử nhiễu.

Ảnh nhỏ bị phóng: tăng kích thước ảnh

Ảnh nhỏ bị vỡ thì bạn tăng kích thước ảnh, và có thể làm ngay trong trang tăng kích thước ảnh. Có bốn bước, chỉ bước đưa ảnh vào là bắt buộc:

1. Chọn nơi xử lý và mức, nếu muốn; trang chọn sẵn ×4. Mọi mức, kể cả ×4, ×8 và AI, đều miễn phí. Ảnh riêng tư thì chọn Tại thiết bị: ảnh không rời máy.
2. Bấm Chọn ảnh, kéo thả ảnh vào khung nếu dùng máy tính, hoặc bấm Dùng máy ảnh trên điện thoại. Trang xử lý ngay khi nhận ảnh.
3. Kéo thanh so sánh, bấm Xem chi tiết để xem ở tỷ lệ 1:1.
4. Bấm Tải ảnh về rồi chọn PNG, JPEG hoặc WebP.

Mỗi mức nhân cả chiều rộng lẫn chiều cao, nên hãy chọn mức nhỏ nhất đã đủ cỡ cần dùng. Mỗi lần một ảnh; trang nhận cả HEIC của iPhone. Đã có Photoshop thì mở Ảnh › Kích thước ảnh, tăng nhẹ chiều rộng và chiều cao, để Lấy mẫu lại ở chế độ Tự động, theo hướng dẫn của Adobe.

Ảnh bị nén: xin bản gốc, hoặc giảm mảng vỡ

Với ảnh bị nén, cách tốt nhất là xin lại bản gốc, vì không công cụ nào lấy lại được dữ liệu đã bị bỏ. Nhờ người gửi chọn gửi HD hoặc gửi dạng tệp thay vì gửi thường. Không xin được thì mở trang làm nét ảnh gửi qua Zalo: bộ thiết lập ở đây chỉnh để giảm mảng vỡ do nén, và mức chọn sẵn là ×2 nên dùng ngay. Ảnh tải từ Facebook cũng loang kiểu đó, nên dùng thử được. Lưu ảnh về máy rồi mới đưa vào, đừng chụp màn hình cuộc trò chuyện. Kết quả sạch ô hơn, nhưng chi tiết đã bị bỏ vẫn không quay lại.

Zoom số và chụp lại màn hình: lấy lại tệp gốc

Ảnh zoom số hay ảnh chụp màn hình không sửa tận gốc được, nên việc đầu tiên là tìm tệp gốc hoặc chụp lại. Với ảnh chụp màn hình, hãy tìm ảnh gốc ở nơi nó đang nằm: thư viện ảnh, iCloud, Google Photos, thẻ nhớ, hoặc nhờ người đăng gửi tệp. Với ảnh zoom số, chụp lại ở gần hơn hoặc dùng zoom quang. Khi chỉ còn đúng bản đó, tăng kích thước ×2 theo các bước ở mục trên, xem ở 1:1 rồi mới quyết định có dùng hay không.

Nhiễu hạt: khử nhiễu trước, làm nét sau

Với nhiễu hạt, hãy khử nhiễu trước rồi mới làm nét hoặc phóng, vì làm nét trước chỉ khiến hạt nổi rõ hơn. Mở trang khử nhiễu ảnh: bộ thiết lập ở đây giảm hạt lấm tấm, mức chọn sẵn là ×2, các bước giống phần trên. Khử nhiễu phải đánh đổi: bỏ nhiễu luôn là một sự thỏa hiệp vì nó cũng làm giảm độ nét, theo Adobe. Vì vậy chỉ khử vừa đủ, rồi soi vùng tóc và vải xem chi tiết nhỏ còn không.

Ảnh bị vỡ sửa được tới đâu

Công cụ làm mượt được ô vuông và cho ảnh đủ cỡ để dùng, nhưng chi tiết đã mất chỉ được dựng lại theo dự đoán, không lấy lại được. Khi tăng kích thước, mô hình thêm điểm ảnh mới và đoán chi tiết cho chúng: vân vải, sợi tóc, nét chữ trông hợp lý, nhưng không phải thứ máy ảnh đã ghi. Ảnh nhỏ mà còn rõ thì kết quả tốt; ảnh nén nặng hoặc chụp màn hình thì bớt ô vuông, còn nét mặt và chữ nhỏ có thể sai.

Mức ×8 không đồng nghĩa với đẹp hơn ×4. Mỗi bước mô hình phóng ×4, nên ×8 cần thêm một lượt; nếu máy không đủ bộ nhớ hoặc thời gian cho lượt đó, phần ×2 cuối chỉ là kéo giãn và không thêm chi tiết mới. Hãy dừng, hoặc chọn mức nhỏ hơn, khi thấy một trong ba dấu hiệu:

• Chữ đổi hình hoặc số đổi giá trị so với bản gốc.
• Khuôn mặt nhìn ra một người khác.
• Viền cứng bất thường, da mịn như nhựa.

Cách soi từng vùng nằm trong bài cách kiểm tra ảnh sau khi làm nét, còn khi nào ảnh không cứu được thì xem giới hạn của AI khi làm nét ảnh. Với giấy tờ hay hồ sơ, đừng lấy bản đã dựng lại thay cho bản gốc.

Cách tránh ảnh bị vỡ ở lần sau

Cách tránh đơn giản nhất là giữ tệp gốc và chỉ để bản đã nén ở nơi đăng.

• Giữ tệp gốc ở một nơi riêng và gửi dạng tệp khi người nhận cần bản nét. Gửi qua Zalo thì xem cách gửi file ảnh gốc qua Zalo.
• Khi đăng Facebook, tải ảnh đủ lớn và bật tùy chọn tải ảnh chất lượng cao nếu ứng dụng có. Từng bước nằm trong bài cách đăng ảnh Facebook, Instagram không bị mờ.
• Chụp lại gần hơn hoặc dùng zoom quang thay vì zoom số, rồi cắt ít thôi.
• Chụp đủ sáng và giữ máy chắc để máy không phải đẩy ISO lên cao.
• Tính số điểm ảnh theo cỡ giấy trước khi in, vì thiết lập trang và độ phân giải sai cũng làm bản in vỡ, theo Adobe. Bài độ phân giải ảnh để in có cách tính.
• Đừng lưu đi lưu lại một ảnh JPEG. Mỗi lần nén lại là mất thêm chất lượng, theo Wikipedia. Hãy sửa từ tệp gốc và xuất một lần.

Những thói quen này chỉ giảm lỗi, vì ảnh nhận từ người khác thường đã bị nén sẵn; bốn câu hỏi dưới đây xử lý các tình huống còn lại.

Câu hỏi thường gặp

Ảnh bị vỡ có sửa được hoàn toàn không?

Không. Phần ô vuông làm mượt được, nhưng chi tiết đã mất chỉ được dựng lại theo dự đoán. Bản gốc vẫn là cách tốt nhất.

Vì sao đăng Facebook ảnh bị vỡ?

Vì Facebook nén ảnh khi bạn tải lên, và ảnh nhỏ hoặc đã nén sẵn thì vỡ rõ hơn. Hãy tải tệp gốc, đủ lớn, theo phần cách tránh ở trên.

Làm nét ảnh có hết vỡ ô vuông không?

Không. Làm nét chỉ đẩy tương phản ở mép và không thêm điểm ảnh, nên ô vuông vẫn còn. Muốn ô vuông mượt đi thì phải tăng kích thước ảnh; bài upscale và làm nét khác nhau thế nào nói khi nào cần cái nào.

Có nên dùng chế độ AI cho ảnh bị vỡ không?

Chỉ khi ảnh rất vỡ và bạn cần một bản đẹp để xem hoặc đăng. Chế độ AI gửi ảnh tới OpenAI (Mỹ) và có thể vẽ lại nét mặt, chữ, số khác ảnh gốc, nên đừng dùng cho giấy tờ. Ảnh ra khoảng 2 triệu điểm ảnh nên hợp để xem hơn để in.