Cách chụp ảnh không bị rung tay trên điện thoại
Cách cầm máy, bấm chụp bằng hẹn giờ, hiểu chống rung OIS, tốc độ màn trập và chế độ đêm để ảnh điện thoại không nhòe, kèm cách xử lý khi ảnh đã rung.
Mục lục bài viết
Giữ máy bằng hai tay, khuỷu tay sát người, rồi bấm chụp bằng hẹn giờ. Đó là hai việc đầu tiên để chụp ảnh không bị rung tay; phần còn lại là chống rung của máy, tốc độ màn trập và ánh sáng.
Bài đi qua cách cầm và tựa máy, các cách bấm chụp không đẩy máy, chống rung quang học và điện tử, tốc độ màn trập, chụp liên tiếp, chế độ đêm cùng chân máy, rồi bảng chọn cách theo tình huống. Vì sao ảnh rung nằm ở bài nguyên nhân làm ảnh mờ; bài này chỉ nói cách chụp. Ảnh lỡ rung rồi thì xem mục cuối: rung nhẹ làm nét được, bóng đôi thì nên chụp lại.
Cách cầm điện thoại cho vững
Đỡ hai cạnh máy bằng hai tay, khuỷu tay sát người, hai chân đứng vững rồi mới bấm. Tay là chỗ rung bắt đầu, nên việc này đáng làm trước mọi cài đặt.
Apple và Google không có trang riêng về tư thế cầm điện thoại, nên các điểm dưới đây lấy từ hướng dẫn cầm máy của Nikon và Fujifilm. Hai hãng viết cho máy ảnh, nhưng nguyên tắc như nhau: máy được đỡ ở càng nhiều điểm càng khó lắc.
- Hai tay đỡ hai cạnh máy, ngón tay nằm ngoài cụm camera ở mặt lưng.
- Khuỷu tay tựa nhẹ vào thân, một chân đặt hơi bước lên trước, theo Nikon.
- Bóp nhẹ nút chụp thay vì chọc xuống, và thở ra lúc chụp thay vì nín thở, theo Fujifilm.
- Máy ảnh ống kính rời: tay phải nắm báng, tay trái đỡ phía dưới ống kính. Úp tay lên trên ống kính làm máy kém vững, theo Nikon; Fujifilm hướng dẫn cách tương tự.
Tựa máy vào tường, bàn hoặc lan can
Có vật chắc ở gần thì tựa vào nó. Nikon gợi ý tựa người vào cây hay cột điện khi gió mạnh hoặc màn trập chậm (1/100 giây hoặc lâu hơn), và đặt khuỷu tay lên bức tường thấp hoặc mặt bàn. Điện thoại ở chế độ tự động tự chọn màn trập, nên gặp chỗ tối là cứ tìm điểm tựa.
Bấm chụp nhẹ: hẹn giờ, nút âm lượng, đồng hồ
Hẹn giờ 3 giây là cách chắc nhất để tay đã rời máy trước khi màn trập mở. Ngón tay chạm vào màn hình làm máy lắc một nhịp, và màn trập mở đúng nhịp đó thì ảnh mờ. Fujifilm khuyên dùng hẹn giờ 2 giây hoặc điều khiển từ xa để không chạm vào máy khi chụp.
| Cách bấm | iPhone | Pixel | Samsung Galaxy |
|---|---|---|---|
| Hẹn giờ | 3, 5 hoặc 10 giây | 3 hoặc 10 giây | 2, 5 hoặc 10 giây |
| Nút âm lượng | Nhấn một trong hai nút âm lượng để chụp | Chưa thấy trang trợ giúp của Google nói về cách này | Chọn nút âm lượng để chụp hoặc quay video, zoom, hay chỉnh âm lượng (cài đặt camera, mục Shooting methods) |
| Đồng hồ | Apple Watch, ứng dụng Điều khiển camera: hẹn giờ 3 giây mặc định | Đồng hồ Wear OS: vuốt tới thẻ Điều khiển từ xa rồi nhấn nút chụp | Chưa kiểm |
| Giọng nói, cử chỉ, tai nghe | AirPods 4, 5, Pro 2, Pro 3 hoặc Max 2, cần iOS 26 trở lên: nhấn thân tai nghe (Max 2: Digital Crown) | Nói “Ok Google, chụp ảnh” thì máy chụp sau 3 giây; giơ lòng bàn tay để hẹn giờ, từ Pixel 6 trở lên | Nói “Smile” hoặc “Shoot”; giơ lòng bàn tay khi chụp selfie |
Nút âm lượng nằm ngay cạnh máy nên bấm vẫn đẩy máy một chút; hẹn giờ và đồng hồ mới cho tay rời hẳn.
Nhiều bài hướng dẫn nhắc tai nghe có dây: bấm nút âm lượng trên dây để chụp. Trang hỗ trợ của Apple, Google và Samsung ở trên không ghi cách này, nên hãy cắm thử trên máy bạn; không chạy thì dùng hẹn giờ.
Chống rung quang học (OIS) và chống rung điện tử (EIS)
Chống rung quang học (OIS) dịch ống kính hoặc cảm biến để bù rung tay; chống rung điện tử (EIS) cắt và dịch khung hình bằng phần mềm, chủ yếu cho video. Cả hai chỉ bù được một phần.
Với OIS, con quay hồi chuyển cảm nhận chuyển động của camera, rồi ống kính di chuyển theo để giảm chuyển động của hình ảnh, theo Apple. Tầm bù có hạn: theo bài của Google Research về chống rung trên Pixel 2, nam châm điện dịch ống kính và khoảng rung bù được thường chỉ 1 đến 2 độ. Samsung nói OIS hữu ích nhất khi chụp thiếu sáng hoặc phơi sáng lâu, theo trang so sánh OIS và VDIS.
EIS làm việc khác hẳn: máy phân tích chuyển động, lọc phần rung không mong muốn rồi dựng lại từng khung hình, và phải giảm góc nhìn hoặc độ phân giải để khỏi hở viền, theo Google Research. Samsung gọi bản phần mềm là VDIS, dành cho video, nên với ảnh tĩnh bạn nên quan tâm tới OIS.
Máy nào có OIS thì tùy hãng:
- iPhone: OIS có trên iPhone 6 Plus, iPhone 6s Plus và từ iPhone 7 trở lên, gồm iPhone SE thế hệ 2 và 3, theo Apple (trang đăng ngày 10/11/2023, iPhone đời mới hãy xem thông số máy). Camera Cực rộng từ iPhone 11 trở lên không có OIS, nên chụp bằng camera này hãy giữ máy kỹ hơn.
- Galaxy: OIS và VDIS có trên dòng Galaxy S, Z Fold, Z Flip và một số máy Galaxy A, theo Samsung.
- Pixel: trang hỗ trợ của Google không có danh sách Pixel nào có OIS; Google Research chỉ nói Pixel 2 chạy cả OIS lẫn EIS khi quay video.
Chống rung không dừng được chủ thể đang chạy: theo Google Research, máy hoặc chủ thể di chuyển khi phơi sáng thì ảnh đều mờ. Bật OIS không thay được hai tay giữ chắc.
Tốc độ màn trập và ánh sáng
Tốc độ màn trập là thời gian màn trập mở cho một ảnh; càng ngắn thì rung tay càng ít để lại vệt, và muốn ngắn thì cần nhiều ánh sáng. Màn trập mở lâu thì cảm biến nhận nhiều sáng hơn, mở ngắn thì nhận ít hơn, theo Nikon. Vì thế chụp ở chỗ tối mà không có flash là tình huống dễ rung, theo Sony.
Điện thoại ở chế độ tự động tự chọn tốc độ màn trập. Bạn chỉ cần cho máy thêm sáng: ra gần cửa sổ, bật đèn, đổi chỗ đứng. Muốn chọn tay thì cần chế độ chuyên nghiệp: Samsung có chế độ Pro, theo Samsung, còn Pixel 8 Pro, Pixel 9 Pro và Pixel 9 Pro XL có Chế độ cài đặt chuyên nghiệp, theo Google. Cả hai cho chỉnh tốc độ màn trập và ISO.
ISO là độ nhạy sáng. Tăng ISO làm màn trập nhanh hơn nhưng ảnh có thể nhiều nhiễu hơn, theo Canon. Ảnh đã nổi hạt thì giảm hạt lấm tấm trước, làm nét sau.
Máy ảnh ống kính rời có một quy tắc tham khảo: rung tay thường lộ ra khi màn trập chậm hơn 1/tiêu cự, nên ống kính 35 mm cần ít nhất 1/35 giây, theo Fujifilm. Ống zoom xa khuếch đại rung nên càng cần màn trập ngắn. Đây là mốc kiểm nhanh, không phải bảo đảm; điện thoại tự chọn tốc độ nên bạn ít khi phải tính.
Chủ thể chuyển động cần màn trập nhanh
Giữ máy vững không cứu được người đang chạy: người, trẻ nhỏ và thú cưng cử động cần màn trập ngắn hơn nhiều. Nikon dẫn ví dụ 1/500 giây đủ để đóng băng xích đu trong công viên giải trí, còn Samsung nói màn trập nhanh hợp để chụp vật chuyển động nhanh. Điện thoại ở chế độ tự động thì bạn thêm ánh sáng, chờ chủ thể dừng một nhịp, rồi chụp liên tiếp ở mục dưới. Máy còn phải nét đúng người: chạm vào chủ thể trên màn hình trước khi bấm.
Chụp liên tiếp rồi chọn tấm nét nhất
Chụp liên tiếp cho bạn nhiều tấm trong một lần bấm, rồi bạn giữ tấm nét nhất. Rung đổi từng khoảnh khắc, nên trong chuỗi thường có tấm sắc hơn.
iPhone gọi là Chụp liên tục: vuốt nút Chụp sang trái để bắt đầu, nhấc ngón tay để dừng. Để chọn ảnh, chạm vào hình thu nhỏ của chùm ảnh rồi chạm Chụp liên tục (kèm số ảnh). Dấu chấm xám đánh dấu ảnh iPhone gợi ý giữ; bạn chạm vòng tròn ở góc dưới bên phải của ảnh muốn lưu, rồi chạm Xong. Nhấn giữ nút tăng âm lượng cũng chụp liên tục nếu bạn bật Dùng nút Tăng âm lượng để chụp liên tục trong Cài đặt, mục Camera, theo Apple.
Pixel có Bức ảnh hoàn hảo (Top Shot): máy chụp một loạt ảnh và tự chọn bức đẹp nhất, theo Google. Cả “được gợi ý” lẫn “đẹp nhất” đều chưa chắc là nét nhất. Hãy phóng từng tấm lên 100%, nhìn mắt hoặc mép chữ rồi mới giữ.
Chụp đêm và dùng chân máy
Chụp đêm cần máy đứng yên nhiều giây, nên điểm tựa và chân máy giúp được nhiều nhất. Máy chụp lâu hơn bình thường để gom đủ sáng, và tay cầm rung trong khoảng đó.
Chế độ đêm: giữ yên đến khi máy chụp xong
Chế độ đêm tự bật khi thiếu sáng, chụp lâu hơn ảnh thường, và bạn phải giữ yên máy đến khi chụp xong. Trên iPhone 11 trở lên, chế độ đêm (Apple gọi là chế độ Ban đêm) tự bật khi camera thấy ánh sáng yếu và biểu tượng chuyển sang màu vàng. Tùy độ tối, iPhone chụp nhanh hoặc mất vài giây. Để có kết quả tốt nhất, giữ cố định iPhone cho đến khi chụp xong, và thử đặt máy lên bề mặt chắc hoặc giá ba chân, theo Apple.
Nếu iPhone thấy máy đang chuyển động, một dấu chữ thập hiện trong khung và bạn căn chỉnh dấu đó để giảm chuyển động, theo hướng dẫn chụp ảnh Ban đêm của Apple. Bật Live Photos hoặc đèn flash thì chế độ Ban đêm tắt.
Pixel gọi là Chế độ ban đêm, tự bật khi thiếu sáng ở chế độ Ảnh hoặc Chân dung. Google dặn giữ yên trong vài giây khi máy đang chụp; bật flash thì chế độ này không tự chạy, theo trang chụp thiếu sáng của Google. Người trong khung cũng nên đứng yên vài giây.
Chân máy, gậy và gimbal
Giữ tay không đủ thì đặt máy lên chân máy, hoặc ít nhất lên một mặt phẳng chắc. Apple và Google đều nói vậy cho chụp đêm; với bầu trời đêm, Google dặn đặt điện thoại ở vị trí chắc chắn như chân máy hoặc giá ba chân và không dùng tay. Fujifilm cho biết chân máy cho phép màn trập dài hơn nhiều so với cầm tay, và vẫn nên dùng hẹn giờ để khỏi chạm vào máy.
Gậy một chân (monopod) là chân đơn. Nikon xếp nó vào các cách giữ máy vững khi quay phim, vì gậy chạm đất nên chuyển động mượt. Gậy vẫn cần tay giữ, nên với ảnh đêm tĩnh, chân ba chân vững hơn. Gimbal là tay cầm có động cơ giữ điện thoại ổn định. Trang dòng Osmo Mobile SE của DJI ghi “3-Axis Stabilization” (ổn định ba trục) và nhắc tới cảnh quay mượt. Gimbal hợp khi vừa đi vừa quay; ảnh đêm tĩnh thì chân máy đơn giản hơn.
Tình huống nào, cách nào
Cảnh đứng yên thì dồn sức vào tay và nút bấm; cảnh có người cử động thì dồn vào ánh sáng và màn trập.
| Tình huống | Làm gì |
|---|---|
| Đồ vật, phong cảnh ban ngày | Hai tay, khuỷu tay sát người, bóp nhẹ nút chụp |
| Trong nhà thiếu sáng | Ra gần cửa sổ hoặc bật thêm đèn, chống khuỷu tay lên bàn |
| Cảnh đêm đứng yên | Chân máy hoặc mặt phẳng chắc, hẹn giờ, giữ yên đến khi máy báo xong |
| Trẻ nhỏ, thú cưng, người đang chạy | Thêm ánh sáng, chụp liên tiếp, chọn tấm nét nhất |
| Zoom xa | Tựa máy vào vật chắc hoặc dùng chân máy, hẹn giờ |
| Selfie, ảnh nhóm | Đặt máy lên chỗ cố định, hẹn giờ 3 hoặc 10 giây, hoặc dùng đồng hồ |
Còn một tình huống bảng này không cứu được: bấm xong mới thấy ảnh rung.
Ảnh đã rung rồi: làm nét được tới đâu
Rung nhẹ thì làm nét được; rung thành bóng đôi thì nên chụp lại. Rung nhẹ chỉ làm mép mềm đi, và làm nét lấy lại độ sắc khá tốt. Bóng đôi là một mép thành hai đường song song, tức chi tiết đã chồng lên nhau ngay trong ảnh. Công cụ nào cũng chỉ dựng lại phần đó theo phỏng đoán, không lấy lại được.
Muốn thử, mở trang làm nét ảnh bị mờ, bấm Chọn ảnh rồi chọn tấm vừa chụp. Trang tự xử lý ở mức ×2; bạn kéo thanh so sánh trước và sau, bấm Xem chi tiết để xem ở tỷ lệ 1:1, rồi tải về. Không cần tài khoản, mỗi lần một ảnh. Ảnh riêng tư thì chọn Tại thiết bị, ảnh không rời máy. Chế độ AI cho bản dễ nhìn hơn với ảnh rất mờ, nhưng gửi ảnh tới OpenAI và có thể vẽ lại nét mặt, chữ khác ảnh gốc.
Làm nét xong, soi lại ở đúng cỡ bạn sẽ dùng, như trong bài cách soi ảnh sau khi làm nét. Còn chụp lại được thì chụp lại, vì một tấm chụp lại luôn hơn một tấm đã sửa.
Câu hỏi thường gặp
Chống rung quang học có cần không?
Có ích nhất khi chụp thiếu sáng hoặc phơi sáng lâu, theo Samsung. Tầm bù chỉ khoảng 1 đến 2 độ và không dừng được người đang chạy. Máy không có OIS vẫn chụp nét nếu tay vững và đủ sáng.
Ảnh đã rung có làm nét lại được không?
Vệt rung ngắn thì được, bóng đôi thì không. Thử một lần rồi so với bản gốc: mép rõ hơn là đạt, còn mép vẫn hiện hai đường thì chụp lại.
Hẹn giờ 3 giây có thật sự giúp ảnh nét hơn không?
Có, khi máy nằm trên chỗ chắc: tay rời máy trước lúc màn trập mở nên ngón tay không làm máy lắc. Hẹn giờ chỉ giúp chụp ảnh không bị rung tay; nếu chủ thể cử động trong 3 giây đó thì ảnh vẫn mờ.
